Menzil nedir?

Osmanlı Devletinde merkezle idari birimler arasında haberleşmeyi sağlamak, emir ve fermanları istenilen yere zamanında ulaştırmak için kurulan konak merkezi. Osmanlı Devletinde Divan-ı Hümayundan çıkan emirleri zamanında ilgililere yetiştirmek önemli bir işti. Hazine gelirlerinin büyük bir kısmını meydana getiren vergilerin vaktinde toplanması, asker sevki ve benzeri bütün işlerin halli, merkezden gönderilen emirlerle yaptırılmaktaydı. Bu emir ve fermanların istenilen yere zamanında ulaştırılması için ana yolların geçtiği şehir ve kasabalarda uygun aralıklarla menzil denilen durak evleri yapıldı. Böylece çok geniş bir alanda yayılmış bulunan Osmanlı Devleti, haberleşmeyi menzil teşkilatı ile sağladımenzil

Osmanlılarda menzil teşkilatının on altıncı asırdan itibaren hizmet verdiği bilinmektedir. Devletin kuruluş yıllarında haberleşmenin ulaklar vasıtasıyla yapıldığı ve bunların belirli yerlerde mola verme ve at değiştirmeleri için özel ulaşım merkezleri bulunduğu bilinmekte ise de teşkilatı hakkında hiçbir bilgi yoktur.

On altıncı yüzyıldan itibaren menziller ve bu teşkilatın görevlileri, Defterdar kapısının Mevkufat Kalemine ait, Menzil Halifeliğine bağlıydılar. Burada bulunan Menzil Halifesi Kalemi, hayvanlarla yapılan posta ve menzil muamelatına bakardı. Haber getirip götüren ulaklar menzillerde dinlenir, ihtiyaçlarını görür ve at değiştirirlerdi. Menzillerde, menzilci denilen bir idareci ile hayvanların bakımı ile uğraşan hademeler vardı. Ayrıca menzillerde koruyuculuk görevi yapan ve sürücülere yol gösteren kimseler de olup, bunlara kulaksızlar denilirdi.

Menzillerde ne kadar at ve kılavuz bulunacağı ve yıllık beygir ücretleri ile diğer masraflar, Menzilci tayini sırasında tespit edilirdi. Her menzildeki at ve kılavuz sayısı değiştiği gibi, masraflar da buna göre artıp eksilirdi. Menzil masraflarının bir kısmı menzil nerede kurulmuşsa, o yer halkının avarız akçesinden, bir kısmı ulaklardan, önemli bir bölümü de Hazine-i amireden karşılanırdı.

Menzil yolları stratejik ve askeri ihtiyaçlara göre değiştirilirdi. Mesela, Rumeli’deki menzilhaneler, o bölgedeki savaşlar sebebiyle çok zorlandı ve 1691’de Köprülüzade Mustafa Paşanın buyruldusu ile yeniden düzenlendi.

1834 yılında ise, menzil sisteminin yanısıra posta teşkilatı kurulmaya başlandı. Nitekim Üsküdar’dan İznik’e kadar olan yol tamir edildikten sonra, ilk posta arabası bu arada çalıştırıldı. 1839 yılından sonra öncelikle İstanbul-Edirne ve İstanbul-İzmir arasında, sonra da diğer vilayetlerle İstanbul arasında posta teşkilatı kurulmaya başlandığından menzil usulü tarihe karıştı.

Sözlükte "menzil" ne demek?

1. Yolculukta dinlenmek amacıyla durulan, konaklanan yer, konak; bir günlük yol.
2. Bir merminin eriştiği uzaklık, erim; at değiştirmek ya da konaklamak için kervanların ve posta tatarlarının indikleri bina ya da han.
3. Ordunun cephe gerisi işlerinin tümü; erişilmek istenen hedef, amaç, erek.

Menzil kelimesinin ingilizcesi

n. halting place, range, shot, stage, carry, compass, gunshot, reach, rifle range, rifle shot
Köken: Arapça

--Reklam--